„Fangor więcej osiągnął niż inni od czasu Kazimierza Malewicza i Władysława Strzemińskiego, wykorzystując wszystko to, co przed nim przygotowało malarstwo. (…) przekroczył granicę dzieła zdefiniowanego wówczas jako ‘obraz’, nie naruszając w niczym jego materialności, fizycznej struktury, nie dewastując płótna ani ramy, nie rezygnując z żadnego z odwiecznych zagadnień malarstwa; ustawił je w nowym świetle. Ujawnił kulturową zależność, od kultury, od kształtujących się nowych form postrzegania, od nowych form ludzkiego życia”. Stefan Szydłowski Obraz „Blue 4” z 1963 powstał w kluczowym momencie w twórczości Wojciecha Fangora, w którym to artysta wypracował pełną świadomość własnego języka malarskiego, opartego na analizie relacji między kolorem, światłem i percepcją przestrzeni. Powstały w ramach cyklu „Blue”, stanowi jedno z wczesnych ogniw konsekwentnie rozwijanego programu badawczego, którego celem było przekroczenie tradycyjnego rozumienia obrazu jako zamkniętej, autonomicznej płaszczyzny. Kompozycja „Blue 4” opiera się na oszczędnym, lecz niezwykle precyzyjnym zestawieniu bieli i nasyconego błękitu. Centralne pole obrazu, utrzymane w jasnej tonacji, nie funkcjonuje jednak jako neutralne tło – przeciwnie, staje się aktywną strefą optyczną, wchodzącą w dynamiczną relację z rozmytymi obszarami barwy niebieskiej rozmieszczonymi przy krawędziach płótna. Brak wyraźnej granicy pomiędzy polami koloru powoduje efekt miękkiego promieniowania, w którym forma zdaje się rozszerzać poza fizyczny wymiar obrazu. To właśnie w takich pracach Fangor rozwijał swoją koncepcję „pozytywnej przestrzeni iluzyjnej” – to znaczy takiej, która jest realnie doświadczana przez widza. Zjawisko to nie polega na iluzji głębi w sensie perspektywicznym, ale na wywołaniu wrażenia fizycznego oddziaływania obrazu na otaczającą go przestrzeń. W „Blue 4” kolor działa niczym pole energetyczne: niebieski przenika biel, generując napięcie optyczne, które angażuje aparat percepcyjny odbiorcy. Powstanie obrazu w 1963 sytuuje go w kontekście intensywnych międzynarodowych kontaktów artysty oraz jego stopniowego wchodzenia w obieg zachodniej awangardy. To okres, w którym Fangor konfrontował własne doświadczenia artystyczne z równoległymi tendencjami sztuki op-artu i minimalizmu, zachowując jednak pełną autonomię wobec tych nurtów. Jego malarstwo nieustannie pozostawało głęboko zakorzenione w refleksji nad statusem obrazu jako narzędzia poznania i doświadczenia świata. Cykl „Blue” zajmuje w tym procesie szczególne miejsce. Monochromatyczna skala barwna pozwalała Fangorowi na maksymalne wyostrzenie problemów percepcyjnych, eliminując przy tym wszelkie elementy narracyjne czy symboliczne. Widz zostaje postawiony wobec obrazu, który nie „przedstawia”, lecz „działa”, zmieniając sposób postrzegania przestrzeni, podważając status quo relacji między dziełem a obserwatorem. W tym sensie „Blue 4” można traktować jako jedno z fundamentalnych ogniw rozwoju malarstwa Fangora, zapowiadające późniejsze kompozycje oparte na pulsujących kręgach i falach barwnych. Obraz ten nie tylko dokumentuje narodziny jednego z najbardziej oryginalnych języków malarskich XX wieku, lecz także pozostaje aktualnym świadectwem przekonania, że malarstwo – pomimo własnych ograniczeń – zdolne jest do redefiniowania sposobu, w jaki człowiek doświadcza świata wizualnego.