Edward Dwurnik należał do tych twórców, którzy potrafili zamienić codzienność w wielką metaforę. Jego malarstwo, choć zakorzenione w obserwacji rzeczywistości, zawsze przekraczało granice dokumentu. W centrum jego artystycznego świata stał człowiek, uwięziony w mechanizmach społecznych, uwikłany w role, które odgrywa z przyzwyczajenia lub z konieczności. Najpełniej ten temat wybrzmiał w cyklu „Sportowcy”, który stał się jednym z najbardziej przenikliwych komentarzy do polskiej rzeczywistości 2 połowy XX wieku. Początki serii sięgają pierwszej połowy lat 70., gdy Dwurnik, świeżo po ukończeniu warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych poszukiwał własnego języka malarskiego. Inspirowała go bezpośredniość i szczerość Nikifora, lecz to, co z tej fascynacji wynikło, było już całkowicie autorskie. Dwurnik przekształcił naiwność w narzędzie ironii, a szczerość w rodzaj społecznego komentarza. Jego sportowcy nie biegają, nie triumfują, nie walczą o medale. Stoją. Zastygli w napięciu, jakby czekali na niewidzialny sygnał. Cykl „Sportowcy” to nie przedstawienia atletycznych ciał, lecz portrety ludzi poddanych presji. Postaci w dresach – zunifikowane, pozbawione indywidualnych rysów – są alegorią społeczeństwa, które nauczyło się funkcjonować w systemie pozorów. Malarz tworzył ich z gestu, często grubą kreską, nie dbając o realistyczny detal. W tej deformacji i powtórzeniu kryje się jego ironia. Każdy „sportowiec” jest trochę sobą, a trochę każdym innym – figurą zbiorowego uczestnictwa w grze, której zasad już nikt nie kwestionuje. Dwurnik wielokrotnie podkreślał, że „Sportowcy” nie są cyklem o sporcie. To metafora życia w społeczeństwie podporządkowanym rytmom współzawodnictwa, rywalizacji, sukcesu. „Sportowcy ciągle nas otaczają i nadal ich maluję” – mówił, wskazując, że chodzi mu o ludzi uwikłanych w system, nieustannie wystawionych na ocenę, walczących o przetrwanie. Jego bohaterowie – choć ubrani w dresy i koszulki – w rzeczywistości odgrywają role aktorów na scenie współczesności. W „Sportowcach” szczególnie istotny jest teatralny charakter przedstawień. Każda scena wygląda jak kadr z niemej inscenizacji – postaci stoją na tle pustych przestrzeni, jakby między sobą i światem zbudowały przezroczystą barierę. Dwurnik często dodawał im drobne rekwizyty: fajki, okulary, pióra, ostrogi. Te przedmioty nie są ozdobą, lecz kluczem interpretacyjnym, przenoszą bohaterów w wymiar gry, kostiumu, roli. To właśnie w tych detalach artysta ujawnia swój sposób myślenia o człowieku, o jego potrzebie maski, o wysiłku, by pozostać sobą w świecie pozorów. Malarstwo Dwurnika zawsze było świadome formy, ale nigdy jej nie idealizowało. Posługiwał się syntetycznym rysunkiem, mocnym kolorem, często z premedytacją zestawiał barwy w sposób drażniący, prowokujący. Lubił, gdy obraz „zgrzyta”, gdy nie daje się łatwo polubić. Dla niego malowanie było aktem fizycznym, gwałtownym, dynamicznym – podobnie jak samo życie. Jego prace tętnią energią, ale nie radością; raczej napięciem, które rodzi się między formą a sensem. W „Przesłuchaniu” (inscenizacji teatralnej), jednym z ważnych obrazów z tego kręgu, Dwurnik doprowadził swoją metaforykę do skrajności. Scena nie jest realistyczna – to raczej teatralny układ ciał, gestów i spojrzeń, które tworzą napięcie między władzą a bezbronnością. Ten obraz, podobnie jak cały cykl, nie tyle pokazuje konkretne wydarzenie, ile diagnozuje stan społeczeństwa. To opowieść o podporządkowaniu, o jednostce wciągniętej w mechanizm nacisku i przystosowania. Dwurnik był artystą przekornym – nie znosił przewidywalności, również własnej. „Nigdy nie chciałem zaistnieć ‘Podróżami autostopem’” – mawiał z dystansem, podkreślając, że nie interesuje go to, co powtarzalne. Malarstwo traktował jako sposób myślenia, a nie dekorację. Często żartował, że z kolekcjonerami gra w kotka i myszkę – „umawiam się z nimi, a potem nie wpuszczam do domu” – co doskonale oddaje jego stosunek do rynku i instytucji. Sztuka była dla niego formą wolności, a nie produktem. „Sportowcy” pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych cykli w polskiej sztuce powojennej – nie tylko ze względu na styl, lecz także na przesłanie. Dwurnik stworzył obraz społeczeństwa, które przypomina drużynę – każdy gra swoją rolę, ale nikt nie zna zasad gry. Ten ironiczny, a zarazem przenikliwy komentarz do polskiej codzienności czyni jego malarstwo wciąż aktualnym. Edward Dwurnik potrafił mówić o świecie w sposób bezpośredni, czasem brutalny, zawsze jednak prawdziwy. W jego „Sportowcach” odbija się portret człowieka – nie bohatera, nie zwycięzcy, lecz uczestnika. I może właśnie w tym kryje się sekret jego siły: w zdolności pokazania, że każdy z nas, w jakimś sensie, bierze udział w tym samym meczu.