Moby Dick. Rzeźba otwarta na morze Krzysztof M. Bednarski należy do artystów, dla których rzeźba nie jest wyłącznie zwartą bryłą zajmującą określone miejsce, lecz sposobem organizowania przestrzeni, pamięci i doświadczenia widza, dlatego w jego twórczości materiał niemal zawsze przekracza własną fizyczność, stając się nośnikiem znaczeń politycznych, egzystencjalnych i symbolicznych. Artysta kształcił się na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowniach Jerzego Jarnuszkiewicza i Oskara Hansena, od którego przejął pogłębioną świadomość relacji pomiędzy formą, otoczeniem i odbiorcą, natomiast współpraca z Teatrem Laboratorium Jerzego Grotowskiego skierowała jego zainteresowania ku archetypom, rytuałowi oraz doświadczeniom, których nie sposób wyrazić wyłącznie za pomocą racjonalnego języka. Na tym tle „Moby Dick” jawi się jako dzieło przełomowe, ponieważ połączył w sobie osobistą biografię Bednarskiego, literacką wyobraźnię, myślenie o rzeźbie jako przestrzeni oraz fascynację przedmiotem znalezionym, który dzięki artystycznej ingerencji może zostać wyrwany z dawnego porządku i rozpocząć nowe życie. Pod koniec 1986 roku, po powrocie z formującej jego osobowość podróży do Afryki, artysta natknął się nad Wisłą na porzucony kadłub łodzi, odwrócony dnem do góry i przykryty śniegiem, co natychmiast przywołało skojarzenie z białym wielorybem z powieści Hermana Melville’a. Bednarski nie zachował jednak obiektu w jego pierwotnej postaci, lecz pociął go na szesnaście części, nazwanych później „wycinkami na nieskończoność”, inicjując proces, w którym destrukcja stała się warunkiem dalszej kreacji. Od tej chwili „Moby Dick” przestał być jedną, ostatecznie ustaloną rzeźbą, stając się raczej otwartym modelem przestrzeni, który w kolejnych realizacjach mógł przyjmować odmienne konfiguracje, skalę i znaczenie. Te same fragmenty kadłuba, rozkładane, zawieszane lub ponownie scalane, za każdym razem budowały inną relację z architekturą i widzem, dzięki czemu każda odsłona cyklu była autonomiczną realizacją, a nie powtórzeniem wcześniejszej kompozycji. Właśnie w tym ujawniał się wpływ Formy Otwartej Hansena, ponieważ Bednarski nie projektował obiektu obojętnego wobec otoczenia, lecz rzeźbę, która przejmowała charakter miejsca i zarazem zmieniała sposób jego doświadczania. Kadłub łodzi, choć pozbawiony zdolności żeglugi, nadal zachowuje pamięć ruchu, podróży i szerokiej wody, a jego forma pozostaje zawieszona pomiędzy konstrukcją a organizmem, wrakiem a ciałem, schronieniem a lewiatanem. Bednarski nie przedstawia więc morza w sposób dosłowny, lecz uruchamia zespół skojarzeń związanych z bezkresem, zagrożeniem, samotnością i pragnieniem przekroczenia granic, podczas gdy odniesienie do powieści Melville’a nadaje całemu cyklowi wymiar opowieści o obsesyjnym poszukiwaniu czegoś, czego nie da się w pełni pochwycić ani zrozumieć. Gdyński kontekst „Moby Dicka” ma przy tym charakter historyczny, a nie wyłącznie interpretacyjny, ponieważ już w 1987 roku dzieło zostało pokazane na wystawie „Moby Dick – Rzeźba ’87” w Pawilonie Wystawowym Muzeum Miasta Gdyni przy Skwerze Kościuszki. Powrót tej formy na aukcję poświęconą Gdyni pozwala więc przypomnieć zarówno jej związek z wybrzeżem, jak i szczególne miejsce miasta w historii prezentacji cyklu, który od początku funkcjonował w ścisłej relacji z przestrzenią. W otoczeniu portu, statków i otwartego horyzontu „Moby Dick” nie staje się ilustracją morza, lecz zachowuje swoją wieloznaczność, pozostając rzeźbą o pamięci łodzi, ciała i podróży, a zarazem jednym z najważniejszych dzieł polskiej sztuki współczesnej, w którym materialny obiekt otwiera się na to, co nieuchwytne